Πόσες χιλιάδες χρόνια πίσω πρέπει να κοιτάξει κανείς για να βρει τις ρίζες του θεάτρου; Στο άκουσμα και μόνο του ονόματός του το μυαλό ταξιδεύει σε εποχές που η Ελλάδα ήταν η καρδιά του Πολιτισμού και της Δημοκρατίας.

Το θέατρο γεννήθηκε μαζί με τις πρώτες κοινωνίες της ανθρωπότητας και ήταν μέρος θρησκευτικών τελετουργιών. Η πρώτη θεατρική πράξη, μάλιστα, ήταν ο χορός. Τραγούδια και χοροί προς τιμής ενός Θεού ερμηνεύονταν από ιερείς και πιστούς σε ναούς, ώσπου τον 6ο αιώνα π.Χ., το θέατρο πήρε άλλη μορφή. Μία μορφή ξεχωριστή που εξελίχθηκε σε φάρο πολιτισμού και πέρασε στην αιωνιότητα. Ήταν τότε που τα έργα ερμηνεύτηκαν για πρώτη φορά από ηθοποιούς σε ειδικά κατασκευασμένους χώρους.

Όλα ξεκίνησαν από τον Διθύραμβο, ένα αυτοσχέδιο θρησκευτικό άσμα προς τιμήν του θεού Διονύσου. Τα πενήντα άτομα που έπαιρναν μέρος στην τελετή λατρείας ήταν μεταμφιεσμένα σε τράγους και με την συνοδεία αυλού έψαλαν και χόρευαν γύρω από τον βωμό του. Η εξέλιξη του Διθυράμβου οδήγησε στην γέννηση του αρχαίου ελληνικού δράματος.

Ἔστιν οὖν τραγωδία…
Ο ποιητής Θέσπης από την Ικαρία ήταν ο εφευρέτης της τραγωδίας, καθώς στα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ, εισήγαγε στον Διθύραμβο τον υποκριτή ηθοποιό, ο οποίος έκανε διάλογο με τον χορό. Αρκετά χρόνια αργότερα, ο φιλόσοφος Αριστοτέλης στο έργο του Περί Ποιητικής έδωσε τον ορισμό της τραγωδίας: «Ἔστιν οὖν τραγωδία μίμησις πράξεως σπουδαίας καὶ τελείας, μέγεθος ἐχούσης, ἡδυσμένῳ λόγῳ, χωρὶς ἑκάστῳ τῶν εἰδὼν ἐν τοῖς μορίοις, δρώντων καὶ οὐ δι’ ἀπαγγελίας, δι’ ἐλέου καὶ φόβου περαίνουσα τὴν τῶν τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν». Οι τρεις σπουδαιότερες συγγραφείς αρχαίων τραγωδιών, τα έργα των οποίων διασώζονται και παίζονται μέχρι και σήμερα είναι ο Αισχύλος (Πέρσαι, Επτά επί Θήβας, Προμηθεύς δεσμώτης, Ορέστεια κ.α.), ο Σοφοκλής (Αΐας, Αντιγόνη, Οιδίπους τύραννος, Ηλέκτρα, Φιλοκτήτης, Οιδίπους επί Κολωνώ κ.α.) και ο Ευρυπίδης (Άλκηστις, Ανδρομάχη, Βάκχαι, Ελένη, Ηλέκτρα, Μήδεια, Ορέστης, Τρωάδες κ.α.)

Δράμα το σατυρικό
Το αρχαίο ελληνικό δράμα δεν περιοριζόταν μόνο στην τραγωδία. Για την ακρίβεια, όταν εκείνη καθιερώθηκε ως μορφή τέχνης, ο ανταγωνισμός στο θέατρο έγινε μεγάλος, γεννώντας νέα είδη: το σατυρικό δράμα και την κωμωδία. Αξίζει να σημειωθεί ότι η τραγωδία εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο διονυσιακό Φεστιβάλ το 534 π.Χ., το σατυρικό δράμα περίπου το 500 π.Χ., η κωμωδία το 486 π.Χ. Το σατυρικό δράμα πήρε το όνομά του από τους Σατύρους, οι οποίοι αποτελούσαν τα κύρια πρόσωπα του έργου και εμφανίζονταν ντυμένοι με δέρματα τράγων. Εισηγητής του είδους στην Aθήνα θεωρείται ο Πρατίνας και συνεχιστές του, ο γιος του ο Aριστίας και οι Aχαιός και Aισχύλος. Το μόνο σατυρικό δράμα που έχει σωθεί ολόκληρο, είναι ο Κύκλωψ του Ευριπίδη. Αξίζει να σημειωθεί ότι η σάτιρα δεν έχει σχέση με το σατυρικό δράμα, αντιθέτως εκείνη συνδέεται με το ρωμαϊκό θέατρο.

Το γέλιο βγήκε από τον Αριστοφάνη
Η κωμωδία ήταν σπουδαίο είδος του αρχαίου ελληνικού δράματος και αποτελεί βασικό πυλώνα του θεάτρου από τότε μέχρι και σήμερα. Κανείς δεν γνωρίζει με σιγουριά την προέλευση και τα πρώτα στάδια της, ωστόσο, όπως έχει ήδη αναφερθεί, το σημαντικότερο έτος της θεωρείται το 486 π.Χ., διότι τότε παρουσιάστηκαν έργα κωμικών δημιουργών για πρώτη φορά στους θεατρικούς αγώνες των Μεγάλων Διονυσίων. Από την αρχαία κωμωδία διασώθηκαν μόνο έντεκα του Αριστοφάνη (Αχαρνής, Όρνιθες, Νεφέλες, Εκκλησιάζουσες, Βάτραχοι, Ιππής, Λυσιστράτη, Ειρήνη, Πλούτος, Θεσμοφοριάζουσες, Σφήκες) και ένα ολοκληρωμένο του Μενάνδρου: Ο Δύσκολος.

Σημειώνεται ακόμα ότι στις αρχαιοελληνικές παραστάσεις πρωταγωνιστούσαν μόνο άνδρες. Ακόμα και τους γυναικείους ρόλους τους υποδύονταν εκείνοι, φορώντας ανάλογα κοστούμια. Φυσικά, τα έργα που διασώθηκαν αποτελούν βασικό είδος του σύχρονου θεάτρου και αναβιώνουν κάθε σεζόν σε ολόκληρη τη χώρα αλλά και στο εξωτερικό. Τελικά, η φήμη του θεάτρου, που γεννήθηκε στην αρχαία Ελλάδα, κατάφερε να φτάσει σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Μάλιστα, το 1962 το Διεθνές Ινστιτούτο Θεάτρου καθιέρωσε την 27η Μαρτίου ως την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου.